Zgodnie z Kodeksem pracy niedopuszczalne jest zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy - określonej pracy, w konkretnym miejscu, czasie, pod kierownictwem i za wynagrodzeniem. Nie oznacza to, że każda umowa cywilnoprawna jest zła - ale nie powinna fikcyjnie zastępować umowy o pracę. Wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy pozwoli na skuteczniejsze egzekwowanie przepisów i walkę ze śmieciowym zatrudnieniem.
5 lutego 2026 roku Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt reformy Państwowej Inspekcji Pracy.
Projekt przygotowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej sprawi, że Państwowa Inspekcja Pracy, jak i sądy pracy zyskają skuteczne narzędzia egzekwowania prawa pracy, a pracownicy i pracodawcy pewność procedur i jasne zasady ich stosowania.
Projekt ustawy o reformie Państwowej Inspekcji Pracy zakłada:
-
wprowadzenie skuteczniejszego mechanizmu przeciwdziałania nieuprawnionemu zastępowaniu umów o pracę umowami cywilnoprawnymi oraz pracy „na czarno” poprzez przyznanie PIP kompetencji do stwierdzania istnienia stosunku pracy;
-
przyznanie kontrolerowi możliwości wydania „polecenia” skierowanego do przedsiębiorcy, które już na tym etapie ma na celu doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem;
-
w razie niewykonania polecenia, przekazanie kompetencji do wydawania decyzji w sprawie istnienia stosunku pracy okręgowym inspektorom pracy;
-
możliwość odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy do sądu w terminie 30 dni.
Ze względu na przesunięcie terminu wykonalności decyzji wprowadzono instytucję zabezpieczenia, która do wypowiadania i rozwiązywania umów przewiduje stosowanie przepisów prawa pracy.
Dzięki temu chronione będą np. kobiety w ciąży czy osoby w wieku przedemerytalnym. W przypadku wypowiedzenia czy rozwiązania umowy przewidziano prawo do sądu na zasadach określonych w prawie pracy. Zabezpieczenie wydaje się na początku postępowania przed sądem
Dodatkowe założenia projektu:
-
wymiana informacji i danych między ZUS, PIP i KAS na potrzeby kontroli i analizy ryzyka;
-
usprawnienie kontroli PIP poprzez wprowadzenie kontroli zdalnych i wykorzystania urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie czynności kontrolnych na odległość, wprowadzenie postaci elektronicznej dokumentacji sporządzanej podczas kontroli, w szczególności protokołów kontroli;
-
sporządzanie przez Głównego Inspektora Pracy rocznych i wieloletnich programów kontroli opartych na analizie ryzyka;
-
rozwiązania w zakresie wysokości kar grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika mające na celu zapewnienie skuteczniejszej ochrony pracowników i mające pełnić funkcję odstraszającą dla pracodawców nieprzestrzegających przepisów prawa pracy.
